De tandarts had een cd van Edith Piaf aanstaan. Terwijl ik weerloos in de tandartsstoel lag, maakte ik in gedachten een sprong in de tijd en was terug in Parijs, zeventiger jaren, alwaar ik een schraal artiestenbestaan naspeelde als student van de circusschool, inclusief ijzige koude op een tochtig zoldertje, levend op stokbrood en water, en af en toe een zondags uitstapje naar Chez Louisette, een mottige eet- en drinkgelegenheid, verstopt in de wrakkiges straatjes van de Marché au Puces.

Het etablissement was een bedompte ruimte, volgestouwd met houten tafels en kale banken, waarop meer mensen mouw aan mouw zaten dan je voor mogelijk zou houden. Obers en serveersters draafden rond en namen ongeduldig bestellingen op of smeten de borden tripes en karaffen wijn op de tafels. Een ober, verzonken in een geheel eigen wereld, liep iedereen in de weg en stond altijd te oreren tegenover een denkbeeldige klant, die hij soms luidruchtig de oren waste.

Maar de grootste attractie was Louisette herself, een klein, propperig, in het zwart gehuld dametje, die op het minieme podiumpje in de hoek van de zaak, begeleid door een dronken accordeonist, het repertoire van Edith Piaff zong. Zoals de ober zich zijn eigen klanten voor de geest haalde, zo groeide Louisette op haar krakkemikkige verhoging uit tot de diva zelf, en zong ze met enorme flair, een grote dosis dramatiek die haar gebrek aan zangtechniek ruimschoots compenseerde, en met een minachtende blik op ons, armzalig schransend publiek, Je ne regrette riens, Mon legionnaire en La vie en rose.

Na drie of vier nummers schreed ze via een wiebelig keukentrapje van haar verhoging af en liep met een oude hoed langs de rijen tafelgasten, met een blik die uitdrukte dat ze hier als diva toch eigenlijk te goed voor was. Wanneer ze niet tevreden was met de hoeveelheid francs die door deze of gene in de hoed werd gedeponeerd, wierp ze hem een vernietigende blik toe, keek dan verontwaardigd de zaal rond en blikte nogmaals naar de gierigaard, hem daarmee de kans gevend zijn misstap te herstellen en als hij dat niet van plan was, de hele goegemeente ervan te doordringen dat we hier te doen hadden met een onverbeterlijke knibbelaar. Ten slotte toonde ze de inhoud van de hoed aan de accordeonist alvorens het optreden te hervatten.

‘Nou, die zit er weer in,’ zei de tandarts en wierp nog een tevreden blik op de nieuwe vulling.
Ik maakte me met moeite los uit mijn dagdroom. Zou het nog bestaan, Chez Louisette? De ober met zijn denkbeeldige gasten? De Edith Piaff van de vlooienmarkt??
Ik heb geen idee. Maar mooi was het wel.

 Waarom gebeurt er de laatste maanden zo verdomd weinig op deze pagina’s?
Maakt de schrijfster onderdeel uit van de onderhandelingen in het Catshuis, waardoor deze complete mediastilte is ingegeven?
Heeft ze schrijfkramp? Is ze depressief? Is ze definitief overgegaan tot berichten in 140 tekens en is een blog haar te lang?

Nee, de schrijfster schrijft….
Fictie dit keer. Geïnspireerd op een serie belangrijke medische ontdekkingen, die bijna honderd jaar geleden gedaan zijn. Over de periode waarin nieuwe inzichten het perspectief op leven en dood veranderden. Over        mannen die alles deden om levens te redden. Over privileges die een redder van de mensheid denkt te hebben. Over het grijze gebied tussen goed doen en slecht zijn.

Een tijd zat ik op het platteland in volstrekte afzondering, met mijn medische mannen, hun grootste ambities en hun menselijke behoeftes.
Er was even geen ruimte voor bloggen en zelfs niet voor die 140 tekens.
Maar nu ben ik er weer.

En eind april, en in mei doe ik nog een serietje Verplicht gelukkig, de voorstelling.
Voor geïnteresseerden: check de agenda.
Het kersje op de taart is:  op 4 mei samen met Lucette van den Berg, zangeres van prachtige Jiddische liederen, en haar begeleider op gitaar, Reinout Verhoef, in de kleine zaal van de Toneelschuur in Haarlem!

Een van de buren is op een tussentijdse vakantie. Daarom ben ik nu de vissenvoedster, die twee keer daags de beestjes van een vleugje vissenvoer voorziet en voor hen beslist wanneer het dag en nacht wordt, door als oppergod de stekker waarmee het licht geregeld wordt erin te stoppen of eruit te trekken. Nooit eerder heb ik me beziggehouden met het fenomeen vis, anders dan via de viswijzer die ik in mijn portemonnee heb, om op de zeldzame momenten dat ik boodschappen doe er verzekerd van te zijn dat de door mij gekochte zee- of rivierbeesten niet tot een bedreigde soort behoren.

Het gaat in de kleine onderwaterwereld waarvoor ik nu verantwoordelijk ben om vijf tropische visjes in een rechthoekig aquarium waarin een pomp een lamp en een aantal waterplantjes een natuurlijke habitat moeten suggereren. Vier mannetjes, herkenbaar aan hun kleurrijke staarten en een vrouwtje, een plomp grijsachtig beestje, dat me, na een paar dagen van observatie, met steeds groter medelijden vervuld. Het wijfje wordt geen moment rust gegund. De mannetjes houden er een straf schema op na en belagen haar de hele dag. Geen moment zwieperen er niet twee of drie met hun staarten en vinnen rondom haar hoofdje, happen naar haar oogjes en schubben, ze maken haar het eten onmogelijk en belemmeren de wanhopige pogingen die ze doet om een schuilplaats achter de pomp of het iele plantje te vinden. Een kantoor vol hitsige kerels rondom een vrouw is er niets bij. Vluchten kan ze niet.

De moeder des huizes heeft me voor vertrek verzekerd dat na de vakantie een paar van die opdringerige mannetjes geruild gaan worden met een paar vrouwtjes uit een bevriend aquarium, maar de week die dit arme beestje nog van dat heugelijke moment scheidt, lijkt me ondraaglijk. Vergeleken met de Eurocrisis, de slachtpartijen in Syrië en het al dan niet doorgaan van de Elfstedentocht gaat het hier om klein leed, dat weet ik ook wel. Maar dit leed speelt zich wel dagelijks onder mijn ogen af en mijn empathie met de vrouwtjesvis is groot. Dag en nacht vier hitsige mannetjes om en aan je te hebben; wellicht is het de droom van vele vrouwen, mij lijkt het een nachtmerrie. Vooral de onmogelijkheid eraan te ontkomen, het is het toppunt van claustrofobie.

Mijn zoon herinnerde me eraan dat vissen geen geheugen hebben en dat maakt het lijden van het beestje misschien iets minder groot. Toch zou ik haar een grot gunnen, met een afsluitbaar deurtje waarvan zij de sleutel heeft. Opdat zij zelf bepaald wanneer en wanneer ze een van de enthousiaste heethoofdige koudbloedigen bij haar toe wil laten.

Vandaag werd ik getroffen door een gedicht, dat geschreven is in een tijd, dat de onmenselijkheid tot levenswijze was verheven en dat vandaag helaas nog niets aan actualiteit heeft ingeboet.

Rochl Korn werd in 1898 geboren in het dorp Podliski, Galicië. In 1919 begon zij in het Jiddisch te schrijven en te publiceren. In 1939 vluchtte zij voor de nazi’s naar Rusland. Van 1946 tot 1948 verbleef zij in Stockholm, om daarna naar Canada te emigreren. Ze overleed in 1982 in Montreal. En ergens tussen 1919 en haar sterfdatum schreef ze Mijn heer. Deze informatie en het prachtige gedicht, is afkomstig uit de bundel: Sprakeloos water, spiegel van de moderne Jiddische poëzie, samengesteld en vertaald door Willy Brill en uitgegeven bij Meulenhoff.  

Ik wil je dringend vragen het te lezen en tot je door te laten dringen, voordat je de kerstdagen in gaat:

 Mijn heer

Mijn heer, bent u misschien vandaag net zo ontheemd als ik
omdat het menselijk hart u buitensloot als ongewenst,
bent u ook onderweg naar eenzaamheid als ik,
verplaatst u zich van deur naar deur, van grens naar grens?

Waar vinden wij een toevlucht, Heer, voor onze dromen
zodat zij niet verteren in het aanstormende vuur?
Het sodomt reeds alom, er kan een zondvloed komen
alleen door onze eigen tranen, een speling der natuur.

Het sodomt reeds alom, de nacht komt aan, het donkert -
o, vraag mij niet, mijn Heer, waarheen de weg ons leidt,
misschien wordt ons vandaag toch nog een woord geschonken,
een menselijk woord, dat drempel wordt, en dak, en veiligheid.

En mocht je de petitie voor een generaal kinderpardon nog niet getekend hebben, zou je dat, voor je aan de kerstdis gaat, nog even willen doen?

Ik wens iedereen prachtige en menselijke feestdagen toe,
en een nieuwjaar, waarin je je welkom kunt voelen.

Een mistige ochtend. Waterkoud, wat ik een prachtig woord vind, maar een akelige toestand.

Op weg naar een training fietste ik in de vroege ochtend naar de pont over het IJ. Voor ik het spoorviaduct onderdoor fietste, zag ik een magere man, met hoog opgetrokken schouders zwalkend over de stoep lopen, vlak langs de waterkant. Verder was het doodstil op straat. Ik fietste onder het viaduct door en merkte op dat de man plotseling verdwenen was. Dat was vreemd, hij zou pas halverwege de passage moeten zijn. Ik zocht met mijn ogen de waterkant af en zag hem in het ijskoude water dobberen. Zijn windjack bolde op, zijn armen maaide wild door het water en hij stootte woedende klanken en vloeken uit. Er was niemand onder de brug te zien. Ik smeet mijn fiets neer, ging voorover liggen en reikte hem mijn hand. ‘Godsgloeiende kankertyfus’ schold de man, terwijl hij om zich heen sloeg. Een golf water gutste zijn geopende mond binnen, wat geproest en nog meer gevloek opleverde. ‘Pak mijn hand vast,’ schreeuwde ik hem toe, trachtend zijn gescheld te overstemmen. Zonder zijn gevloek te onderbreken deed hij een greep naar mijn hand, zetten zijn benen tegen de wallenkant aan en ik trok zo hard als ik kon. Even leek hij mij het water in te trekken, maar gelukkig bleek hij met zijn benen voldoende grip te krijgen op de muur en in een mum van tijd stond hij druipend op de kant.

Terwijl ik opstond schudde hij zich uit, als een verzopen hond, keurde me geen blik waardig en zwalkte luid scheldend naar de overkant van de straat, waar hij verdween door de deur van Blaka Watra, het opvangcentrum voor verslaafden. De man was zo ver heen, dat ik me afvroeg of hij het verschil zou merken tussen het zwarte water waar hij zojuist druipend uit was getrokken en het Blaka watra dat hij net was binnengestapt.

Ik poogde de modder van mijn smaakvolle trainingsjurkje af te vegen en bedacht ik dat ik nooit eerder een mensenleven gered had. Dat is een mooi gevoel, maar het feit dat de persoon in kwestie dat zelf niet eens had opgemerkt, deed wel iets af aan de triomf. De zwarte moddervlek was niet helemaal uit mijn trainingsjurkje te vegen. Ik pakte mijn fiets op en vervolgde mijn weg door de vroege winterochtend, die waterkoud aanvoelde.

Vorige week was ik uitgenodigd bij een leesclub. Ik stelde me voor dat er een stuk of zes lezeressen zouden zijn, maar bij binnenkomst trof ik achttien vriendelijke en enthousiaste dames. Voor de gelegenheid had de organisatrice van de bijeenkomst een tweede leesclub uitgenodigd en waren ook een aantal vriendinnen aangeschoven. Ik speelde als smaakmakertje twee scènes uit mijn voorstelling, waarop enthousiast gereageerd werd: veel geknik en gelach. Het werd een mooie avond. Er ontstond een geanimeerd gesprek. Ik vond het een bijzondere ervaring om me in een kring van mensen te bevinden, die allemaal mijn boek op schoot hadden liggen en uit de vragen lieten blijken, dat ze het intensief gelezen hadden. Een ontmoeting met allemaal dames ‘die uit Mexico kwamen,’ net als de vrouw uit mijn vorige post. Voor de meeste van hen zat er veel herkenbaars in mijn verhaal. Toen ik hen vertelde dat ik niet lang daarvoor de uitdrukking: ‘Kom je ook uit Mexico’ geleerd had, barsten ze allen in lachen uit. Voor hen was deze uitdrukking gesneden koek.

Een van de dames kende de herkomst van deze uitdrukking. Het moet een verbastering geweest zijn van de uitspraak: ‘Macht sie keiner’. Oorspronkelijk gebezigd door Nederlandse joden die daarmee joden uit Duitsland beschreven. De behoefte zich te onderscheiden is niemand vreemd. Of het de geschiedenis is, die de oorspronkelijke tekst van de uitdrukking heeft doen veranderen, of de onduidelijke articulatie van menig murmelend oudje, daar ben ik nog niet achter. Er zullen wel een aantal generaties overheen zijn gegaan, voordat de verbastering een feit was.

Het was een leerzame avond, vol verhalen met een vleugje weemoed, soms ontroering en veel gelach.
En met veel heerlijkheden, want die ontbreken nooit bij hen uit Mexico!

Ik was de afgelopen weken in de gelukkige omstandigheid vakantie te houden op een plek, waar niets anders te horen was dan het geluid dat wij, familie en vrienden, voortbrachten. Daarnaast hoorde je soms de wind, die door de bomen ruiste. Iedere middag verschenen twee of drie buizerds, die met hun kenmerkende Pieeeuuuw kenbaar maakten dat ze op jacht waren. Verder was het stil. De rust werd nog versterkt door het gebrek aan bereik. Geen telefoon, geen internet, geen televisie of zelfs radio. Deze tegenwoordige unieke onstandigheid bood alle ruimte voor meditatieve activiteiten zoals het verslinden van boeken, het bespreken van onze dagelijkse, tamelijk gelukzalige toestand en de zorgelijke ontwikkelingen in de wereld, het verpozen in het zwembad en het tot ons nemen van vers en zongerijpt voedsel, dat met veel knoflook en olijfolie werd bereid, meestal door mijn lief, de meesterkok. De overheerlijke wijn tenslotte vervolmaakte deze idylle.

Tot op een vroege morgen de stilte werd verbroken door een oorverdovend geblaf van een, nee twee, nee drie honden. Door het raam kijkend en om het huis lopend waren ze niet te zien. Het opdringende geluid hield niet op, in tegendeel, het werd steeds harder en kwam dichterbij, totdat op een gegeven moment de roedel ergens in de directe omgeving tot stilstand moest zijn gekomen, te horen aan het constante geblaf dat onze stilte bleef doorbreken. Na de eerste koffie ging ik op onderzoek uit. Ik beklom de berg, waar het geluid van de misschien wel wilde dieren vandaan kwam. Boven werd het pad versperd door een hoog hek. Daar zag ik de oorzaak van het tumult.

Pal achter het hek stond een reusachtig wild zwijn, zwart, dik en met een enorme lange stompe neus, waarmee ze in betere tijden misschien de heerlijkste truffels wist op te graven. Maar nu had ze andere zorgen. Haar jong, klein, bruin en nog onbehaard, verstopte zich achter haar voor de drie jachthonden, die hen in deze hoek hadden gedreven maar verder ook niet wisten wat ze met de buit aan moesten, omdat er kennelijk nergens in de omtrek een jager was die het karwei af kon maken. Zo hadden drijvers en prooi zichzelf urenlang in de tang gehouden: moeder en kind tegen het hek, de drie honden in een ruime cirkel om hen heen. Even stonden zwijn en ik oog in oog met elkaar. Toen besloot het in het nauw gejaagde beest dat drie jachthonden te verkiezen waren boven een lang, roodharig vrouwmens in bikini-topje en huppelrokje achter een hek. Het beest knorde vervaarlijk, naar mij, niet naar de jachthonden, en waggelde in een voor haar ongetwijfeld snel tempo recht op de jachthonden af, die verschrikt door de plotseling gewijzigde omstandigheden ruimte voor haar maakten. Ze verdween in de struiken, het jong wiegelde achter haar aan. De drie jachthonden verdwenen blaffend achter hen in de bosjes, en waren snel buiten gehoorsafstand.

Vanaf dat moment was het weer stil.
Tijd voor een duik in het zwembad, om daarna snel door te lezen in Retour Palermo van Philip Snijder.

Mijn vriend Jaap is dit weekend niet eenenzestig geworden.
Dat is opmerkelijk want een gezonder man dan hij kende ik niet. Toen ik hem veertig jaar geleden leerde kennen was hij broodmager, en anders dan de meeste vrienden en ikzelf, is hij altijd zo dun gebleven. Hij rookte niet, dronk met mate, en sportte fanatiek. Hij was trots op zijn gespierde armen en zijn wasbordbuik. Hij maakte prachtige foto’s op zijn vele reizen, schreef mooie teksten voor kinderen, en was een humoristische en liefdevolle vriend. Hij woonde met zijn partner drie minuten van ons vandaan en omdat hij altijd bijzonder verstrooid was, en wij hun reserversleutel bewaarden, zag ik hem regelmatig. Dikwijls een onverwacht kopje koffie, waarbij het leven werd doorgenomen.
Jaap had een joodse moeder, die in de oorlog bij zijn toekomstige vader zat ondergedoken. Na de oorlog trouwden ze en kregen drie kinderen. Een onbezorgde jeugd was het niet. De vervolging en de vermoorde grootouders maakten dat er over het leven een grauwsluier hing en had van zijn moeder een angstig mens gemaakt. Zijn vader, een enthousiast en gedreven Montessori-onderwijzer, stierf aan kanker toen Jaap acht was. En toch groeide Jaap op tot een enthousiast, inspirerend en initiatiefrijk mens. Hij had altijd een originele en authentieke kijk op literatuur, film, theater en de wereld. Was wars van hypes en modes.

In de vier jaar dat ik aan het boek werkte, sprak ik vaak met hem over onze jeugd, waarin de oorlog zo’n bepalende rol had gespeeld en bij ons allebei een van onze ouders zo sterk getekend had. Nooit las hij een eerste of tweede versie, hij en ik verheugden ons beiden op het moment dat hij het gedrukte exemplaar van Verplicht gelukkig in handen zou krijgen. Ik heb me een aantal keren voorgesteld hoe we het boek samen uitgebreid zouden bespreken. In de week dat ik de eindversie bij de uitgever moest inleveren, stond zijn hart in zijn broodmagere lichaam, boven zijn wasbordtorso, onverwacht stil. Tot verbijstering van iedereen was Jaap van Sonderen opgehouden te leven.

Nu zijn we met een kleine groep familie en vrienden samen in Zeeland. Eten yogitaart, drinken de door hem bij een bevriende wijnboer bestelde crémant d’alsace, en halen herinneringen op. Jaap stierf op 4 februari. Het is onverteerbaar, dat hij er niet meer bij kan zijn. We missen de onderkoelde en relativerende opmerkingen, die hij zelf over zijn eigen dood gemaakt zou hebben. We doen dapper pogingen om te leven met zijn afwezigheid, maar het ontbreken is in alles aanwezig. Nooit meer Jaap, zou het ooit wennen?

Op tour zijn vraagt om bijzondere pleisterplaatsen.
Dus na het optreden vrijdag in de Drvkkery in Middelburg; prachtige winkel, geweldige ontvangst, minimaal publiek want te mooi weer, te veel vakantie, en te onbekende auteur, togen Lief en ik naar Vlissingen, voor een aspergemenu op het terras van het Belgisch Loodswezen.

Met een bezoek aan deze sociëteit stap je terug in het verleden. De oude, bonkige, Belgische zeelieden zitten rondom de bar, die ze hun huiskamer  noemen. Daar wachten ze, respectievelijk achter een pilsje als de dienst erop zit, of een colaatje, als die nog beginnen moet. Ze zien eruit alsof ze  nauwelijks meer achter de geraniums vandaan te halen zijn, maar dat is een vergissing. Deze mannen trekken er bij nacht en ontij op uit. Ze laten  zich op kleine slepertjes naar de enorme containerschepen midden op zee varen, en klimmen soms nog langs een touwladder omhoog, twintig,  dertig meter, langs een immer deinende wand. Alsof je tijdens een aardbeving een flatgebouw beklimt, terwijl een tsunami aan je voeten knabbelt.  Eenmaal boven voegen zij zich op de brug bij de kapitein met als doel het varend warenhuis door het steeds veranderende zeelandschap van  vaargeulen en zandbanken te loodsen.

Ik heb hier ooit eens een avond met een loods zitten praten. Een beetje onwillig was hij, maar ook wel trots op het vak dat hij al bijna veertig jaar uitoefende. Zijn kinderen mochten geen loods van hem worden,hoewel hij goed verdiend had. Het is de pest voor een gezinsleven. Je bent er nooit, niet voor je vrouw en niet voor je kinderen. Je blijft altijd en eeuwig de man, die zelfs op zondag niet het vlees snijdt. De eeuwige afwezige, dat is het lot van de loods. Een rol waar je aan went. Want hoewel het hem steeds moeilijker afgaat, vooral de adembenemende circustoeren die hij nog altijd moet uithalen om aan boord te komen, schrikt het komende pensioen hem af. Wanneer je altijd een figurant in het leven van je vrouw en kinderen bent geweest, hoe moet je dan opeens een hoofdrol opeisen? Hoe slijt je de dagen in die riante villa, die je met het harde werken en de goede betaling hebt kunnen kopen?

Daarom werkt hij nog maar even door. Hoewel het hem steeds zwaarder valt. Het klimmen, maar vooral het feit dat er tegenwoordig zoveel kapiteins zijn, die alleen maar Russisch of Chinees of Taiwanees spreken. Waardoor er vele hachelijke situaties ontstaan, want de loods is verantwoordelijk, terwijl het eergevoel van menig kapitein groter is dan de vaargeul breed is.

Al pratend merk je dat zelfs hier de tijd is voortgeschreden en dat nooit iets blijft zoals het was. Op het plafond van de sociëteit is een prachtige luchtspiegeling geschilderd, het vertrek is lichter gemaakt door het openbreken van dichtgemetselde ramen. Alles verandert, zelfs het Belgisch Loodswezen in Vlissingen. Maar om je in nostalgie te wentelen, blijft de sociëteit een geweldige locatie. Het aspergemenu is matig wat het aantal asperges betreft, maar goed van smaak. En het Belgisch bier smaakt best. Terwijl de containerschepen voor je neus af en aanvaren. Ik hou van Vlissingen.

De kleindochter van de koffiekoning van Nederland is zaterdag 26 maart te horen in het programma met het lekkerste kopje koffie van Nederland. Dus morgenochtend op naar Hilversum, om in het mediacafé te vertellen hoe het nou echt zit, met dat ‘Verplicht gelukkig’ zijn.
Onderstaande tekst staat geschreven op de site van Cappuccino:

‘Al ben je zelf van de Woodstock-generatie, dan nog kun je flink last hebben van de Holocaust. Saskia Goldschmidt groeide op met een hele lijst van zinnen en woorden die niet uitgesproken mochten worden, omdat papa dan herinnerd werd aan zijn kampverleden. Zij ploos de verzwegen familieverhalen uit en schreef er een prachtig boek over: “Verplicht gelukkig”.’

De koffiekoning zelf was gewend om wanneer hij een leverancier had gevonden in een nieuwe stad, koffie te laten maken met het plaatselijke water. Want ieder water geeft een andere smaak aan de koffie. Ik ben benieuwd hoe de koffie morgen zal smaken,

Terwijl de lente haar intrede doet verovert Verplicht gelukkig de boekenwinkel. Zachtjes, niet schreeuwend, maar vastberaden, stap voor stap. Het  boek duikt steeds vaker op, naast de kassa, op de boekenweeektafel, in een stapeltje of als enig exemplaar.

Het blijft een miraculeus gevoel. Die tekst, ontstaan uit vier jaar onderzoek, waarin talloze paperassen werden doorgewerkt en achieven bezocht.  Waarin ik veel mensen sprak, afwegend welke vragen wel en welke niet gesteld konden worden. Jaren waarin ik vooral schreef, herschreef en nog  eens en nog eens herschreef. En als resultaat van die eenzame (en zeer bevredigende) activiteit ligt nu te koop als mooi vorm gegeven boek, door  het hele land. Het blijft voelen als een klein wonder!

Vandaag de etalage van Veenstra, Utrechtstestraat, in Amsterdam. Niet ver van de plek waar de koffiekoning zijn imperium leidde!
Foto: Foto Hes van Huizen

De voortekenen zijn goed! Mijn debuut, dat slechts een week geleden het daglicht zag, wordt gister reeds in de Volkskrant genoemd in een artikel van Marjon Bolwijn over boekenhypes.

Hoewel de boekpresentatie een groot succes was, zou ik toch nog niet van een hype willen spreken. Mijn vriendenkring is inmiddels veranderd in een leger Verplicht-Gelukkig- spionnen, die me voortdurend de laatste stand van zaken doorgeven over de mate, waarin mijn geesteskind al dan niet de boekenwinkels veroverd. De meeste up-dates over de stand van zaken komen nu nog uit het dorp Amsterdam. Het Martyrium was absoluut de eerste boekhandel die het boek in een grote stapel naast de kassa had staan. Ook Hoogstins in de Kinkerstraat heeft groot uitgepakt, terwijl het boek bij Atheneum reeds het ‘boek van de nacht’ mocht zijn…

En gister was ik even een potentiële hype.

De omslag van ‘Verplicht gelukkig’ prijkte in de Volkskrant. Als zesde boek in een rijtje van succesverhalen, op schrift gestelde, persoonlijke familiegeschiedenissen. Daar stond mijn boorling, naast Het zwijgen van Maria Zachea, Sonny Boy, Het Pauperparadijs, en Vrouw in de Schaduw. Je zou er verlegen van worden. Achter iedere titel een duizelingwekkend aantal verkochte exemplaren. Verplicht gelukkig had als enige geen cijfer achter de titel, maar wel ervoor dat ene veelbelovende predikaat: NIEUW.

In het artikel over het hoe en waarom van boekenhypes, een stukje van Eva Cossee:

‘Hoe vaak wordt een romanschrijver niet gevraagd of hij zelf heeft meegemaakt wat hij schrijft? Lezers vinden dat belangrijk. We krijgen veel ongevraagde manuscripten binnen over familiegeschiedenissen. Zelden zeggen we ‘ja’. Het manuscript van Saskia Goldschmidt begon ik met scepsis te lezen: weer een familieverhaal met als decor de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Maar die scepsis verdween al lezende snel. Haar boek is goed geschreven, spannend en boeiend omdat zij veel interessants te weten is gekomen over haar familie en de jodenvervolging. Verplicht gelukkig heeft iets universeels; de schrijfster maakt duidelijk wat voor impact het heeft als de ouders de emoties van hun kinderen wegredeneren door een vergelijking te maken met gruwelijkheden uit het verleden of het heden. Dat is van alle tijden en dus herkenbaar voor velen.’

Het schrijven van dit boek was een vier jaar durend feest. Zelden heb ik iets gedaan wat mij meer vreugde heeft geschonken. Dus geslaagd is het boek al. Maar als er nu heel veel mensen zijn die het gaan kopen en lezen, dan mag ik nog eens! Een eerste idee voor een volgend boek is al in me aan het rijpen.

Maar eerst moet Verplicht Gelukkig de grote wereld in. Niet alleen om geld te maken. Vooral om veel mensen te ontroeren en te raken. Dat is waar ik op hoop.

De honderdtwintig exemplaren die de Nieuwe Boekhandel gister in voorraad had, waren in no time uitverkocht.
Dit na een prachtige toespraak van Christoph Buchwald, uitgever van Uitgeverij Cossee. Daarna bood ik de eerste twee exemplaren van VERPLICHT GELUKKIG aan mijn twee kinderen aan. Dat gebaar werd gevolgd door twee zeldzaam ontroerende, confronterende en geestige toespraken. Ze peperden me beiden in dat ook ik een bijendans heb opgevoerd. Wat dat betekent ga ik hier niet uitleggen, lees mijn boek maar!
Het koste moeite voor deze geëmotioneerde moeder, om daarna nog een gedeelte te doen uit de presentatie die ik heb samengesteld uit een aantal boekfragmenten, opdat ik door boekenwinkels, bibliotheken en theaters in huis kan worden gehaald en niet alleen voorlees, maar ook voorspeel hoe de spraakmaker mijn jeugd beïnvloed heeft en een impressie geef van de geschiedenis waar ik uit voorkom.

Daarna barstte de verkoop los en mocht ik spelen dat ik een echte schrijfster was, die urenlang signeerde. Wat een feest! Vanmorgen mailde mijn zoon me de ultieme reclametekst: VERPLICHT GELUKKIG IS VERPLICHTE KOST! Dat je het maar weet.

Het is zover. VERPLICHT GELUKKIG, portret van een familie, ligt vanaf 3 maart in de boekenwinkel.

Hierbij de tekst van de achterflap:

Je hebt praters en je hebt zwijgers. Maar je hebt ook vaders die noch het een, noch het ander zijn. Paul Goldschmidt, een bekende logopedist, is een meester in het leggen van contacten met kinderen die niet kunnen praten. met hen hoeft hij het nooit te hebben over de oorlogsjaren, die altijd aanwezig zijn in het Amsterdamse huis waarin deze eigenzinnige, creatieve en ijdele man met zijn gezin leeft. Een held voor zijn patiënten, maar onbereikbaar en afwezig voor zijn vier kinderen die ‘nooit iets hebben meegemaakt en daarom gelukkig moeten zijn’.

In VERPLICHT GELUKKIG probeert Saskia Goldschmidt de niet vertelde verhalen van haar zwijgende vader en zijn Joodse familie te achterhalen. en ze zoekt naar een antwoord op de vraag waar het allesoverheersende gevoel van schaamte bij haar vandaan komt. Speurend in de archieven en oude brieven leert de dochter haar voorvaderen kennen. De paardenkoopman uit Pruisen, de azijndokter die naar Amsterdam emigreerde en de koffiekoning die zich zijn grote liefde niet liet afpakken. Stukje bij beetje komt ze erachter hoe zijn oorlogservaringen haar gevormd hebben. De ontdekkingen die ze doet en die ze niet meer met hem kan delen vormen de aanleiding tot dit verontrustende en verrassende familieverhaal.

Hopelijk inspireert dit een ieder. Het boek ligt in de winkel, en ik kom graag in boekenwinkels en in bibliotheken VERPLICHT GELUKKIG de voorstelling spelen.

Met signeren na!